Acil Servise Başvuran Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalarında İlaca Uyum ve Öz-Etkililik Düzeyleri ile İlişkili Faktörler: Kesitsel Bir Çalışma
Author :
Abstract
Giriş/Amaç: İlaç uyumu ve öz-etkililik, kronik obstrüktif akciğer hastalığının etkili yönetiminde temel belirleyicilerdir. Acil servise başvuran hastalarda bu iki değişkenin birlikte değerlendirilmesine ilişkin kanıtlar sınırlıdır. Bu çalışma, acil servise başvuran kronik obstrüktif akciğer hastalarında ilaç uyumu ve öz-etkililik düzeylerini değerlendirmeyi, bu değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemeyi ve ilaç uyumu ile ilişkili faktörleri belirlemeyi amaçlamıştır.
Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel çalışmaya, Ocak–Ekim 2020 tarihleri arasında Türkiye’de üçüncü basamak bir eğitim ve araştırma hastanesinin erişkin acil servisine başvuran 235 kronik obstrüktif akciğer hastası dahil edilmiştir. Veriler, Kişisel Bilgi Formu, Medication Adherence Report Scale ve COPD Self-Efficacy Scale kullanılarak yüz yüze görüşmelerle toplanmıştır. Normal dağılım Shapiro–Wilk testi ile değerlendirilmiştir. Uygun non-parametrik testler, Spearman korelasyonu ve çoklu doğrusal regresyon analizi, bağımlı değişken olarak ilaç uyumunu modellemek üzere uygulanmıştır (p<0.05).
Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 69.4±11.24 olup %69.4’ü erkektir. Ortalama ilaç uyum puanı 22.9±3.10, ortalama öz-etkililik toplam puanı ise 1.7±0.54 (1–5 arası ölçek ortalaması) olarak bulunmuştur. İlaç uyumu ile öz- etkililik arasında istatistiksel olarak anlamlı, zayıf düzeyde pozitif korelasyon saptanmıştır (r=0.245; p<0.001). Çok değişkenli regresyon analizinde çalışma durumu (çalışıyor olmak) ilaç uyumunu olumsuz etkilerken, eş veya çocuklarla birlikte yaşamak ve daha yüksek öz-etkililik ilaç uyumunu olumlu yönde etkilemiştir.
Sonuç: Acil servise başvuran KOAH hastalarında ilaç uyumu genel olarak iyi, öz- etkililik ise düşüktür. İlaç uyumu ve öz-etkililiğin rutin hemşirelik değerlendirmelerinde birlikte ele alınması ve bireyselleştirilmiş eğitim ile desteklenmesi, hastalık yönetimini güçlendirebilir.
Keywords
Abstract
Background/ Objective: Medication adherence and self-efficacy are key determinants of effective chronic obstructive pulmonary disease management. Evidence on their combined assessment among patients presenting to emergency departments is limited. This study aimed to evaluate medication adherence and self-efficacy levels, examine the relationship between these variables, and identify factors associated with medication adherence among patients with COPD presenting to the emergency department.
Material and Methods: This cross-sectional study included 235 patients with chronic obstructive pulmonary disease who presented to the adult emergency department of a tertiary training and research hospital in Türkiye between January and October 2020. Data were collected via face-to-face interviews using a Personal Information Form, the Medication Adherence Report Scale, and the COPD Self-Efficacy Scale. Normality was assessed using the Shapiro–Wilk test. Appropriate non-parametric tests, Spearman correlation, and multiple linear regression were applied to model medication adherence as the dependent variable (p<0.05).
Results: The mean age was 69.4±11.24 years and 69.4% of participants were male. The mean medication adherence score was 22.9±3.10, while the mean self-efficacy total score was 1.7±0.54 (mean score on a 1–5 scale). Medication adherence showed a statistically significant weak positive correlation with self-efficacy (r=0.245; p<0.001). In multivariate regression, employment status (being employed) negatively affected medication adherence, whereas living with a spouse or children and higher self-efficacy positively influenced adherence.
Conclusion: Among chronic obstructive pulmonary disease patients presenting to the emergency department, medication adherence was generally good, whereas self-efficacy was low. Routine nursing assessment of both adherence and self-efficacy, accompanied by individualized education, may support stronger disease management.
